Uśmiech pana Ryszarda

Kilka lat temu, jeszcze za życia Ryszarda Kapuścińskiego, napisałem do jednego czasopisma, które poświęciło mu cały numer:

"Przekonałem się że mam do czynienia z dzieckiem, gdy któregoś razu stanęliśmy pod drzwiami jego pracowni od środka.

- A co tu wisi? – spytałem.

Drzwi wyglądały jak gazetka ścienna: zbiór papierowych wycinków, kolorowych obrazków przypiętych pinezkami. O każdym skrawku zaczął opowiadać z taką czułością, jak mały chłopiec o swoich żołnierzykach:

- O, tu mam ważny cytat z Mozarta po niemiecku. "Nie kładę się nigdy do łóżka zanim nie pomyślę, że może to być dzień, po którym mnie już nie będzie". A tu mam z Miłosza, tu z Pascala, a to pamiątkowy bilet.

- Z Disneylandu?!

- Bo ja do Stanów pojechałem bardzo późno – wyjaśnił i pogłaskał bilet. – Europy też do dziś praktycznie nie znam, nawet w Rumunii nie byłem - dodał. – A tu jest zdjęcie pewnego Araba w średnim wieku. Zdjęcie legitymacyjne, bo oni mają ciekawy zwyczaj: gdy poznają kogoś nowego, ofiarowują mu w prezencie swoją fotografię – docisnął pinezkę.

Kapuściński miał wspaniałą umiejętność zmniejszania dystansu z poznanym właśnie ludźmi. Otwarty jak dziecko. Takiego sposobu bycia nie ma chyba nikt. Ciekawy taką ciekawością, że natychmiast poczułem się ważny. Naiwny naiwnością chłopca, jakiej nie spodziewamy się po korespondencie wojennym.

I ani jednego negatywnego zdania o kimkolwiek.

Porcje miłych słów dla całego otoczenia. (Tłumaczył to kiedyś naszemu znajomemu: wokół tyle chamstwa, że nie ma sensu produkować negatywnej energii). Dzwoni z podziękowaniem za każdy przyjazny wobec niego, najmniejszy nawet, gest. Układny jak dziecko, które chce uwieść otoczenie, żeby wpuszczono je tam, gdzie chce.

Być może, że w ten sposób nie dopuszcza do siebie przykrości. Być może, że tak odgradza się od świata. Być może, że przemiły sposób bycia - niespotykany często w naszej szerokości geograficznej u dorosłych ludzi - to samoobrona. Być może, że tak chce uprzedzić atak.

Tyle, że dziecko nie ma żadnych uprzedzeń i podchodzi do zjawisk w sposób czysty. Żeby poznać świat, nie wyciąga ekierki. Przy dziecku nawet największy potwór zapomina, że jest groźny. Myślę, że ci, których spotykał na świecie, od razu orientowali się z kim mają do czynienia.

Tak dobre książki mogły powstać tylko dzięki dziecku.

Przy drzwiach leżał zbiór opowiadań Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Nagle przypomniał sobie: – A na jakich fantastycznych lodach byliśmy z Herlingiem w Neapolu! Jakie wielkie były te porcje!".

I teraz dowiaduję się z pierwszego rozdziału książki "Kapuściński non-fiction", że ten uśmiech dziecka był narzędziem, manipulacją, a przynajmniej częściowo tylko był uśmiechem bez intencji. Czytam ją dalej. Na razie mojego dobrego zdania o panu Ryszardzie to nie zmienia.

Na zdjęciu Ryszard Kapuściński podczas podróży przez Saharę, lata 60.